WYBÓR WYDARZEŃ Z DZIEJÓW WIEPRZA

 

 

DATA

WYDARZENIA, FAKTY

Lata 70. XVw.

Po raz pierwszy wymieniono wsie Wieprz Wielki (Maior) po lewej stronie Soły i Wieprz Mały (Minor) po prawej stronie rzeki. Nazwa obu miejscowości wiąże się zapewne z wypasem świń, chociaż Andrzej Komoniecki tłumaczy ją tym, „iż tam dzikie wieprze bywały i tam ich na tych polach pobito”[1]. Dokładnej daty powstania miejscowości nie sposób ustalić. Nie wiemy czy Wieprze lokowano jednocześnie, czy też któryś z nich założono wcześniej; możliwe także, że pierwotnie lokowano tylko jeden Wieprz, który uległ podziałowi  z jakiegoś powodu, na przykład ze względu na okresowe trudności związane z przeprawą przez Sołę. Zagadka pozostaje także prawo lokacyjne obu wsi, aczkolwiek nie wykluczone, że obie lokowano na prawie niemieckim, jak wiele innych w tym czasie. Powstanie Wieprzów możemy jedynie wiązać z dużym prawdopodobieństwem z falą osadnictwa w XIV wieku, a pierwsze dziesięciolecia XV w. możemy uznać za najpóźniejszy okres ich lokacji, zapewne przez Piastów oświęcimskich.

1537

W spisie podatku rogowego pobieranego w tym roku w księstwie oświęcimskim, poborca Aleksy Brandys z Grabiszyc zanotował imiona lub miana chłopów ze wsi Wieprz Wielki i ilość posiadanych przez nich krów (k):

 

„Villa Wielgy Wieprz

 

Thomek V k

Grzegorz IIII k

Labianka V k

Gurek III k

Juniecz (?) IIII k

Pieczuoch (?) III k

Maczek IIII k

Ssybnyk II k

Juroy III k

Pyotr III k

Radwo... V k

Woyon IIII k

Wawrzek III k

Russyan II k

Mikolay I k

Janek I k

Myssa III k

 

Suma kraw LII

Facit ffl III gr XIIII”

 

(rogowe było odpowiednikiem polskiego łanowego; floren (fl.) = 30 gr)

O wsi Mały Wieprz podano tylko ilość krów.[2][2]

1581

Oba Wieprze znajdowały się w rękach Jana Komorowskiego (Pawiński, Małop. 107). Płacił on z Wieprza Wielkiego od 4 łanów kmiecych, 1 komornika z bydłem, 1 komornika bez bydła i 4 zarębników, a z Wieprza Małego od 3 łanów kmiecych, 3 komorników bez bydła i 2 zarębników[3][3].

19 czerwca 1586

„Na Wieprzu” piorun zabił pasterza i dwanaście owiec, a trzy krowy ogłuszył[4][4]

1598

Wsie Radziechowy, Wieprz Mały, Wieprz Wielki, Cięcina i Lipowa płaciły każda po 1,5 grosza rocznie na utrzymanie nauczyciela (rektora) w radziechowskiej szkole przypkościelnej[5][5].

1608

Mikołaj Komorowski zniósł wieś Wieprz Wielki, a na jego gruntach założył folwark wieprzski[6][6]. Byłych mieszkańców tej wsi zapewne przesiedlił do innych miejscowości, podobnie jak przy tworzeniu innych tego typu gospodarstw. Nowo utworzony klucz folwarczny objął zaś mieszkańców trzech wsi rolnych: Radziechowów, Wieprza Małego i Juszczyny, oraz dwóch zarębnych: Bystrej i Brzuśnego (Brzuśnika).

1622

Zbójnicy napadli na folwark wieprzski i zabili („zmęczyli”) urzędnika folwarcznego Mikołaja Wojnarowskiego[7][7].

1625

Niejacy Gaweł, syn młynarza z Zabłocia Tomasza Loresza, i Walenty Kaczmarzyk, jeden z wieprzskich gospodarzy, zabili młynarza Wojciecha Habdasza. Gaweł ponoć uważał, że ten podsiadł go na wieprzskim młynie. Zwłoki ofiary mordercy wrzucili pod brzeg Soły i przyłożyli pniakiem, aby nikt ich nie znalazł. Rzecz się jednak wydała, gdy psy wyciągnęły szczątki zamordowanego spod brzegu. Obu sprawców schwytano, po czym stracono w Żywcu.[8][8]

1629

Spis podatkowy w związku z uchwaleniem przez sejm nadzwyczajnego podymnego na wojnę ze Szwedami. W kluczu wieprzskim zliczono w sumie 109 dymów, co stanowiło ponad 1/9 spośród 910 w całym „państwie żywieckim”[9][9].

1709

Adam Pawlus z Wieprza wystawił na swój koszt kamienną Bożą Mękę przy kościele w Radziechowach, którą na jego zamówienie wykonał Wojciech Habdasz z Zarzecza[10][10] (Nie zachowała się do naszych czasów).

1715

W inwentarzu dóbr żywieckich wymieniono nazwiska wszystkich mieszkańców Wieprza, wielkość ich ról oraz powinności wobec dworu[11][11]:

 

Wieś Wieprz Mały – powoźna, klucza wieprzskiego

Rolnicy w ilości 25, siedzieli na półrolkach, posiadali po 4 konie, odrabiali tygodniowo pańszczyzny po 2 dni konne, po 4 dni piesze i rocznie po 4 dni powabne, płacili czynsz pięciorkowe po zł 5 i pilne po zł 2 gr. 15, wywozili do piły po 1 tramie, odstawiali po 1 siądze szczapu, oddawali po 1 gęsi, 1 kurze i 1 kapłonie oraz po 15 jaj, przędli za pieniądze po 6 łokci oprawy i wywozili z Wieliczki po 3 beczki soli.

Większą lub mniejszą powinność, niż wyżej wymienioną, podano przy nazwiskach tych rolników, których to dotyczyło.

Półrolnicy:

1)      1)      Paweł Pawlus robił tylko 4 dni powabne, lecz płacił przenajmowe zł 22 gr.15

2)      2)      Florek Pawlus robił tylko 4 dni powabne, a nadto płacił przenajmowe zł 22 gr.15

3)      3)      Jędrys Pawlus robił tylko 4 dni powabne, nie uiszczał pięciorkowego i pilnego, płacił atoli przenajmowe zł 40

4)      4)      Tomek Fabian

5)      5)      Wojtek Guber

6)      6)      Sobek Kaczmarzyk

7)      7)      Adam Kaczmarzyk

8)      8)      Bartek Czaja

9)      9)      Wacław Urbaś

10)  10)  Wojtek Urbaś

11)  11)  Wojtek Adamczyk

12)  12)  Klimek Kosiec

13)  13)  Paweł Kosiec

14)  14)  Antoni Bielec, sołtysuje za dnia, drugi płaci zł 20, bo tyle uiszcza przenajmowego

15)  15)  Maciek Dudek

16)  16)  Paweł Urbaś

17)  17)  Tomek Włoch

18)  18)  Piotr Sabel

19)  19)  Jan Sabel

20)  20)  Jan Noga

21)  21)  Krzysztof Biegun

22)  22)  Tenże z drugiego oraz z puścizny Stawówka nazwanej ziemne zł 12

23)  23)  Piotr Greń

24)  24)  Łukasz Kosiec

25)  25)  Maciek Figura

Cała gromada płaciła rogowe zł 1 gr. 18, dawała 4 jarzębie i 1 cielę.

Młynarze w ilości 2, robili po 2 dni powabne, płacili czynsz młyński, dawali po 2 kury, przędli za pieniądze po 1 sztuce oprawy i dawali po 6 kóp raków.

1)      1)      Tomek Koniar robił nadto 2 dni piesze, płacił młyńskie zł 60, piłę trze za dni

2)      2)      Krzysztof Biegun z ciesiołką, płacił młyńskie zł 30

Zarębnicy 2:

1)      1)      Tomek Chabady robił 3 dni piesze i 4 dni powabne, dawał 2 kury, prządł za pieniądze 1 sztukę oprawy, szynkował

2)      2)      Jędrzej Pawlus płacił razem z półrolka.

 

Powinności tejże wsi, do klucza wieprzskiego należącej:

1)      1)      Ta wieś Wieprz rolna, 4-dniowa, powinność wszystkę tak powinna robić wszystko, co i Sporysz, na każdą robotę , lub konno lub pieszo, po 2 wysyłając, powozy wszelkie zbywając, po sól jeżdżąc 3 razy na rok.

2)      2)      Ma tedy każdy rolnik z całej roli czynszu pięciorkowego zł 10, pilnego zaś zł 5 co rok płacić; także każdy rolnik tramów dwa na łokci 12 do pieły wywieźć i siąg dwie szczepu bukowego do stróża odstawić; także z roli kur 2, kapłonów 2, gęsi 2 jaj 30 sztukę przędze gr. 20 tenetur.

3)      3)      Powaby dwie na rok, po 4 ludzi na każdą posyłając z roli. Stróżę także w kolej na dzień odprawując, albo za nią urzędnikowi po zł 5, po fasce żyta i po korcu owsa dawać mają.

4)      4)      Cała zas gromada cielę 1, jarzębi 4, rogowego zł 1 gr. 18 tenetur.

5)      5)      Adam Pawlus z synami swymi z Pawłem i Florkiem ma dany przywilej od imci dobrodzieja die 3 Ianuarii 1699 anno na rolę Gwizdoniowską rzeczona vigore cuius za robociznę i pięciorki z całej roli zł 40 tylko dawać miał i półtorej tafli drzewa i 3 siągi szczepu dawać tenebatur. Więc, że cały Wieprz od spustu drzewa teraz wolny, tedy non obstante privilegii in locum spustu drzewa samego, bo  szczepy i tramy odstawić tenetur, pieciorkowego i pilnego czynszu zł 15 płacić, insuper do przenajmu zł 5 dodać, a tak efficient zł 60, ile że ma być 3-dniowa rola, jako gromada asserit, do dalszej dyspozycji imci i porachunku przemiaru.

6)      6)      Tenże Pawlus respektem prawa na te rolę wniósł do skarbu pańskiego zł 300 in anno 1706, których nie wpisano w przywilej, ani tych 300 zł w rachunek indukowano aż teraz maja być indukowane in anno 1712.

7)      7)      Tenże Pawlus z synem Jędrzejem ma nadaną sobie pólrole nazwane starego i z puścizną Kaczmarzykowa nazwaną, która za zarębek 2-dniowy obstoi jako asserunt. Więc imć dobrodziej dał na to przywilej die 24 Iunii 1706 anno uwalniając go za zapłaceniem  zł 40 od roboty, pieciorek i pilnic, okrom powozu solnego, a to tylko samej płci męskiej sukcesorom służy, post decessum masculi z tej osady powinność taka ma iść jako od drugich. Inne powinności wszelkiej osady jako w liniach , oraz w sporyszu opisane są.

Taksa dnia konnego zł 20, zagrodne, chałpne, komorne jak w Sporyszu. 5-ta pieła Koniorowa na Wieprzu, do niej składa Wieprz tramów 25, Juszczyna tramów 25, Cięcina 18 – fecit tramów 68. Z każdego po pięć tarcić facit kóp 5 sztuk 40, okrajków po dwa facit kóp2 sztuk 16.

 

Comput prowentu wsi Wieprza powoźnej do klucza wieprzskiego należącej.

1)      1)      Osada: role 12½, zarębki 2, młyny 2;

2)      2)      Dni: konne 44, piesze 93, powabne 112;

3)      3)      Sprzężaj: konie 108;

4)      4)      Czynsze wszelkie: ziemne zł 12, przenajmowe zł 105, młyńskie zł 90, pięciorkowe zł 120 pilne zł 60, rogowe zł 1 gr. 18;

5)      5)      Powinność: tramy 25, szczep siąg 25;

6)      6)      Oprawa: za pieniądze 15 sztuk, 6 łokci;

7)      7)      Gadzina: gęsi 25, kury 31, kapłony 25, jaja 6 kóp i 15 sztuk, raki 12 kóp;

8)      8)      Danina: jarzębie 4, cielę 1;

9)      9)      Soli wywóz: 75 beczek.”

23 sierpnia 1717

Dwudziestu pięciu zbójników napadło na folwark wieprzski, obrabowało go i zabiło urzędnika, Wojciecha Kąkola[12][12].

27 grudnia 1796

Wojewoda wołoski Maciej Pawlus z Wieprza wystawił dokument dla Bartłomieja Bąka. Maciej Pawlus był prawdopodobnie ostatnią osobą, która pełniła funkcję wojewody wołoskiego we włościach żywieckich[13][13].

1848

Do tego roku chłopi z Wieprza oraz z Brzuśnika, Bystrej, Juszczyny i Radziechowych musieli odrabiać w folwarku wieprzskim pańszczyznę. W kwietniu zniesiono większość powinności paszczyźnianych i nadano chłopom wolnośc osobistą, a z dniem 15 maja chłopom w Galicji nadano ziemię na własność. Wraz ze zniesieniem pańszczyzny i nadaniem ziemi ustały też zobowiązania dworu odnośnie korzystania przez chłopów z pańskiego lasu. Później (prawd. w 1853 r.) chłopom z Wieprza jako las ekwiwalentowy przyznano las w tzw. Cichej (dziś zarządza nim Spółka Leśna).

1852-1857

Na Pawlusiu, obszarze leżącym na granicy trzech wsi: Wieprza, Zabłocia i Leśnej, zbudowano browar. W 1856 r. firmę zarejestrowano jako Arcyksiążęcy Browar Żywiec. Na dawnych pocztówkach jego lokalizację określano „w Pawlusiu (przy Żywcu)”. Administracyjnie przynależał do Wieprza.

1854-1863

Wsie Wieprz, Bystra i Brzuśnik starały się o przeniesienie kościoła parafialnego z Cięciny do Brzuśnika lub wyodrębnienie tych miejscowości z parafii cięcińskiej i utworzenie z nich nowej odrębnej parafii, motywując to zbytnim oddaleniem kościoła oraz niszczeniem go przez wylewy Soły. Nowy kościół zamierzano wybudować przy granicy wsi Brzuśnik i Wieprz, skąd było też blisko do Bystrej. Ostatecznie do wyodrębnienia nowej parafii jednak wtedy nie doszło, ale Konsystorz biskupi tarnowski zalecił wybudowanie kapliczek w Brzuśniku (wspólnej z Bystrą) i Wieprzu, w których co pewien czas, ale tylko w dni powszednie, miały być odprawiane msze dla najmniej chodzących do kościoła osób starszych i dzieci[14][14]. Msze te były później odprawiane w porze letniej, a kapliczki (prawdopodobnie drewniane) wybudowano przed 1872 roku[15][15]. Ostatecznie dekret ministerstwa wyznań i oświecenia publicznego z 16 lutego 1863 r. rozstrzygnął przeciw przeniesieniu kościoła i zakazał dalszych sporów i odwołań w tej sprawie (sprawa wróciła dopiero na początku lat 20. XX w.)

1872

Na obszarze Wieprza było własności większej [dominium] 603 morgi roli, 104 morgi łąk i ogrodów, 40 mórg pastwisk i 15 mórg lasu; własności mniejszej [chłopskiej] 607 mórg roli, 68 mórg łąk i ogrodów, 629 mórg pastwisk, 16 mórg lasu[16][16].

1880

W Wieprzu było 160 domów i 1103 mieszkańców. Spośród mieszkańców 1049 było narodowości polskiej, 47 niemieckiej, a 5 innej; odnośnie religii - 1083 było wyznania rzymsko-katolickiego, 5 izraelskiego, a 7 to innowiercy[17][17].

1884

Przez obszar folwarku wieprzskiego (obok drogi zwanej „Cesarką”) zbudowano linię kolejową Zwardoń-Żywiec (otwarta 3 listopada 1884 r.), ale bez przystanku.

1889

Na obszarze własności większej w Wieprzu (na gruntach pańskich) były browar, gorzelnia, cegielnia i dwa folwarki[18][18].

1896

Najstarszy znany dokument dotyczący szkoły w Wieprzu. W 1898 roku istniała już parterowa 1-klasowa szkoła ludowa, której tymczasowym kierownikiem była Eleonora Pieniążek. Później pierwszym stałym kierownikiem został August Bőhm. (Wcześniej, przed 1898 r., funkcjonowała być może w Wieprzu szkółka sezonowa w wynajmowanej izbie w nieistniejącej już chałupie chłopskiej (stała ona prawdopodobnie na dzisiejszej posesji p. Haniewiczów, plac Pustków), w której uczyli przygodni, zatrudniani przez gminę nauczyciele.)

1915

W spisie legionistów z powiatu żywieckiego, pełniących służbę do 28 maja 1915 r. zanotowano, że z Wieprza służyło 12 osób (10 robotników, 1 rolnik i 1 robotnik kolejowy).

1921

Według spisu powszechnego w Wieprzu mieszkało 1461 osób: 670 mężczyzn i 791 kobiet. W tej liczbie było wyznania rzymsko-katolickiego 1447 osób; ewangelickiego –8 osób, a mojżeszowego – 6 osób. Narodowość jako polską podało 1446 osób, niemiecką – 15 osób. Wieprz należał do okręgu sądowego Żywiec, Bystra i Brzuśnik do okręgu Milówka)[19][19].

1922

Rozpoczęto budowę przystanku kolejowego w Radziechowach, dobra Wieprz. Budowę ukończono w październiku. Do doprowadzenia budowy przyczynił się swoim wpływem Przewielebny Ksiądz Doktor Andrzej Moliński Proboszcz Radziechowski. Do wykonania budowy dostarczyły Dobra Arcyksięcia Karola Olbrachta z Żywca robociznę konną, materiał budowlany drzewo i tarcicę. Gmina Radziechowy robociznę konną i pieszą oraz wpłaciła kwotę z funduszy publicznych w wysokości 44 000 marek polskich – Gmina Wieprz wpłaciła 25% kosztów w gotówce[20][20]..

marzec 1923

Wykończony przystanek kolejowy, w październiku 1922 r., został oddany do użytku publicznego z nazwą „Wieprz”. Nie oddano do przejazdu pociągu robotniczego. Przeciw nazwie „Wieprz” i w sprawie uruchomienia pociągów robotniczych wniosła petycję gmina Radziechowy do Ministerstwa Polskich Kolei Państwowych w Warszawie motywując, że teren nie stanowi o nazwie, ale miejsce do którego jest dostosowany; jako przykład podano: Żywiec jest na terytorium Zabłocia, Oświęcim na terenie Balic[21][21].

maj 1924

W maju tego roku Wysoka Rada Międzyministerialna w Warszawie dokonała zmiany nazwy przystanku kolejowego z  nazwy „Wieprz” na „Radziechowy”. Nie było to pomyślnie załatwione dla Wieprza i w czasie Świąt Bożego Narodzenia pomazali napis „Radziechowy” terem. Przeciw takiemu postępowaniu Wieprzan wniosła gmina Radziechowy pismo, zarzucając Wieprzanom abstynencję przy budowie przystanku, spędzanie kamieniami wozaków, którzy przyjeżdżali po żwir do budowy do rzeki Soły, nie podpisanie podania o pociąg robotniczy [2 grudnia wniosła go do Min. PKP w Warszawie gmina Radziechowy, a podpisały: Bystra, Brzuśnik, Juszczyna i Cięcina], podczas gdy gminy zainteresowane to uczyniły. Radziechowy wykonały nasypy robocizna pieszą, a Wieprzany zapłacili 25% kosztów wydatków gotówkowych. Na wniosek Radziechów ustalono nazwę przystanku „Radziechowy-Wieprz[22][22].

1925

Gmina Radziechowy wystąpiła z wnioskiem o przyłączenie administracyjne dworu Wieprz i browaru do gminy Radziechowy[23][23]

1925

Powstanie Koła Towarzystwa Szkół Ludowych w Wieprzu. Wiceprezesem został kierownik szkoły Jan Klich.

25.01.1934

Rada gminna Radziechowy podjęła jednogłośnie uchwałę o utworzeniu gminy zbiorowej w Radziechowach, w skład której wchodziłyby gromady: Radziechowy, Wieprz, Bystra, Brzuśnik i Juszczyna, w tym celu gmina Radziechowy wybuduje dom koło drogi wojewódzkiej, w sąsiedztwie przystanku kolejowego Radziechowy-Wieprz. Gdyby ta koncepcja nie była realna, to gmina Radziechowy oświadcza zgodę na przyłączenie do gminy zbiorowej Zabłocie jako najdogodniejszej terytorialnie i ciążącej terytorialnie[24][24].

20.06.1942

Wysiedlenie części mieszkańców Wieprza przez Niemców i sprowadzenie na ich miejsce osadników niemieckich.

1948

Powstanie Komitetu Budowy Kościoła w Wieprzu. W jego skład weszli:

  • Karol Biegun – przewodniczący
  • Karolina Sanetra – skarbniczka
  • Helena Szynalik – sekretarz
  • Władysław Kania – członek
  • Jan Krzus– członek
  • Marcin Matlak - członek
  • Józef Urbaś - członek.

1949

Powstanie stadniny w Nowym Dworze w Wieprzu. Jej kierownikiem został Józef Gozdawa-Tyszkowski.

10 marca 1950

Uzyskano pozwolenie na budowę kościoła w Wieprzu.

1954

Powstanie Ludowego Zespołu Sportowego w Wieprzu. Pierwszym przewodniczącym zespołu został Władysław Biegun, a w skład zarządu weszli obok niego Karol Matlak, Maria Sanetra i Stefania Biegun. Jako pierwsza powstała sekcja narciarska, w której debiutowała Stefania Biegun, później wielokrotna mistrzyni Polski i reprezentantka kraju na zawodach międzynarodowych.

15 lipca 1956

Poświęcenie kamienia węgielnego pod kościół w Wieprzu przez biskupa Franciszka Joba.

1957

Zaczęto przy budującym się kościele w Wieprzu odprawiać msze[25][25].

1 września 1958

Kuria Metropolii Krakowskiej utworzyła w Wieprzu przy budującym się kościele rektorat. Rektorem mianowano ks. Władysława Parę. Zaistniała potrzeba, by zamieszkał on na miejscu[26][26].

1960

Przeniesienie stadniny z Wieprza do Janowa Podlaskiego.

1966

Oddano do użytku Ośrodek Zdrowia (upamiętnia to tablica na budynku z napisem: W 1000-lecie Państwa Polskiego / ofiarnością społeczeństwa / został wybudowany ten Ośrodek Zdrowia / ze składek na Społeczny Fundusz / Odbudowy Stolicy i Kraju / 1966 r.).

23 sierpnia 1964

Ks. Arcybp Kard. Karol Wojtyła dokonał konsekracji wielkiego ołtarza i poświęcenia tabernakulum w kościele w Wieprzu[27][27].

27 sierpnia 1967

Ks. Arcybp Kard. Karol Wojtyła dokonał konsekracji czterech dzwonów w kościele w Wieprzu. Dzwony te posiadają imiona: „Św. Józef”, „Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny”, „Wniebowzięcie” i „Niepokalane Poczęcie”. Na dzwonach znajdują się w odlewie ich imiona oraz napis: „Ufundowali mnie wierni z Wieprza, Bystrej i Brzuśnika”[28][28].

22 października 1970

Arcybiskup metropolita krakowski kard. Karol Wojtyła wydał dekret erygujący parafię w Wieprzu. Jego treść:

     Mając na uwadze duchowe dobro wiernych zamieszkałych w miejscowościach Wieprz, Bystra i Brzuśnik, wchodzących w skład terytorialny parafii w Cięcinie, wyłączamy z dniem 1 listopada br. Wymienione miejscowości  w ich granicach administracyjnych z terytorium parafii w Cięcinie i z tymże dniem erygujemy, na ich terytorium nową parafię, jako parafię usuwalną, oraz nadajemy jej kościelną osobowość prawną. Kościołem parafialnym nowo utworzonej parafii będzie obecny kościół rektoralny w Wieprzu pod wezwaniem Niepokalanego Serca Najświętszej Marii Panny.

     Powyższy dekret należy odczytać z ambon kościołów parafialnych w Cięcinie i w Wieprzu w Uroczystość Wszystkich Świętych, tj. dnia 1 listopada br.

Kraków, 22 października 1970

Kard. Karol Wojtyła

Metropolita Krakowski[29][29]

1989

Powstanie Spółki Wodno-Ściekowej w Wieprzu. W latach 1990-1994 jej działalność była jednak zawieszona.

3 września 1994

Reaktywacja Spółki Wodno-Ściekowej w Wieprzu

8 grudnia 1995

Konsekracja kościoła w Wieprzu.

1999

Powstanie gimnazjum w Wieprzu.

 



[1][1] A. Komoniecki, Chronografia albo Dziejopis Żywiecki, wyd. St. Grodziski i I. Dwornicka, Żywiec 1987, s. 13.

[2][2] G. Maślanko, Żywieccy podatnicy w 1537 roku, Karta Groni XXI, Żywiec 2001, s. 256-275 (zwłaszcza 259), na podstawie AGAD Warszawa, Akta Skarbu Koronnego sygn. LVI O-1, pag. 238 i n.

[3][3] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. XIII: Warmbrun-Worowo, red. B. Chlebowski, Warszawa 1893, s. 377-378.

[4][4] .A. Komoniecki, s. 100.

[5][5] Wł. Pieronek, Kronika Radziechów (do 1966 r.), mps, s. 61.

[6][6] A. Komoniecki, s. 110.

[7][7] A. Komoniecki, s. 137.

[8][8] A. Komoniecki, s. 141.

[9][9] A. Komoniecki, s. 157-158.

[10][10] A. Komoniecki, s. 340, 595.

[11][11] Inwentarze dóbr żywieckich z XVIII wieku zawierające obciążenia feudalne ich ludności, wyd. F. Lenczowski, Żywiec 1980, s. 83-85.

[12][12] A. Komoniecki, s. 497.

[13][13] St. Szczotka, Studia z dziejów prawa wołoskiego w Polsce, Czasopismo Historyczno-Prawne, 1949, T. 2, s. 398. Oryginał tego dokumentu był w posiadaniu autora artykułu.

[14][14] Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Sygn. APA-34, Akta parafii Cięcina. Tam bogaty zestaw dokumentów.

[15][15] Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie, Raporty wizyt dziekańskich Dekanatu Żywieckiego z 1872 r. Starszych raportów odnośnie sytuacji w parafii cięcińskiej brak.

[16][16] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. XIII, s. 377-378.

[17][17] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. XIII, s. 377-378.

[18][18] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. XIII, s. 377-378.

[19][19] Z. Dzikowski, Powiat żywiecki, Karta Groni XIX, Żywiec 1997, s. 224-226 (225), na podstawie danych: Skorowidz Rzeczypospolitej Polski, T. XII: Województwo krakowskie, GUSRP, Warszawa 1925.

[20][20] Wł. Pieronek, Kronika Radziechów (do 1966 r.), mps, s. 19.

[21][21] Wł. Pieronek, Kronika Radziechów (do 1966 r.), mps, s. 19.

[22][22] Wł. Pieronek, Kronika Radziechów (do 1966 r.), mps, s. 19-20.

[23][23] Wł. Pieronek, Kronika Radziechów (do 1966 r.), mps, s. 20.

[24][24] Wł. Pieronek, Kronika Radziechów (do 1966 r.), mps, s. 27.

[25][25] AP Cięcina, Liber memorabilium Parochiae Cięciniensis, s. 67.

[26][26] AP Cięcina, Liber memorabilium Parochiae Cięciniensis, s. 67

[27][27] Wł. Motyka, Tu był Piotr. Związki Jana Pawła II z Żywiecczyzną i Beskidami, Milówka 2001, s. 153 (na podstawie „Krótkiej historii...” Leona Bieguna, projektanta i kierownika budowy kościoła).

[28][28] Wł. Motyka, Tu był Piotr. Związki Jana Pawła II z Żywiecczyzną i Beskidami, s. 153.

[29][29] Nauczyciel i Pasterz – Kardynał Karol Wojtyła Arcybiskup Metropolita Krakowski, red. Ks. Michał Jagosz, T. 1: Listy Pasterskie-Komunikaty-Zarządzenia 1959-1978, Rzym 1987, s. 348; Wł. Motyka, Tu był Piotr. Związki Jana Pawła II z Żywiecczyzną i Beskidami, s. 153-154.